Pırıl zeki, cesur, “erkek gibi” karakter ver. Arızasından olsun…

Değil bilimsellik, blog yazısına konu olmak için bile fazla öznel bir tespit olmakla birlikte, hakkı olan meze saatlerinde ilgi çeken bir genellemeyi, dizi kategorisine ilgi gösterme bahanesiyle yazmak bayram gününe yakışmaz mı?

Dizilerin belki de en ayırt edici özellikleri karakterleri oluyor. Hani falanca sayıda öykü var, dönüp dolaşıp onları anlatıyoruz iddiasına nazire, karakterler çeşitlenebilir… Bir yandan da eğilimler, kanal rekabetleri, seyirci beklentileri derken karakterler de benzeşiyor gibi görünüyor… İlk örnek,  özellikle polisiyelerde sık karşılaşılan bir kazak erkek tipi…

İşinde en yakın rakibini ilkokul çocuğu gibi gösterecek kadar başarılı, deha özellikleri sergilediği söylenebilecek, bir yanıyla karşı konulamaz bir cazibeye sahip, son derece küstah, her dediğini öyle ya da böyle yaptıran, kuralların onun için yazılmadığına ve bunun (özellikle başarıyla birlikte) son derece doğru bir istisna yarattığına bizi ikna eden haşin erkek…

Hatta bu erkek aile kurmayı denemiş ama başaramamış olsun. Bir de kızı (Bu kadar toplumsal cinsiyet öğeleriyle şekillendikten sonra Kevin Costner filmine çevrilemeyeceğine göre baba-oğul dar gelir.) olsun.

Karakterin delilik oranıyla uğraşırken işin içine bir de çocuk sokmaya cesareti olmayanlar kızı öldürebilir, kesin sonuç verir.

Cal Lightman, Leroy Jethro Gibbs, Behzat Ç., Patrick Jane

Sırasıyla Cal Lightman, Leroy Jethro Gibbs, Behzat Ç., Patrick Jane karakterleri bu tipin nefis örnekleri… (Bu kolaja assolist olarak Gregory House da girmeli belki ama kız çocuğu bu karakterlerde epey belirleyici bir özellik… House’un oğlan çocuğu gibi davranması, fiziksel engeli falan derken bu karakterlerle tek paralelliği akrabam-olsa-eve-almam huysuzluğuna rağmen evin anahtarını verdirecek cazibesi olabilir…)

Kim Bu Adamlar?

Karakterlere biraz yakından bakalım. Gibbs ve Jane, hem kızları hem de karılarını cinayet sonucu kaybetmiş adalet ve intikam duyguları arasındaki çizgi zaman zaman görünmez olan, fütursuz ama epey zeki ve etkileyici tipler. Pozisyonlarından bağımsız biçimde sözlerinden çıkılmayan (illa ki haklı çıkarak bunu sağlayan) doğal liderler. Gibbs bir ekibin başında ama kolay kolay patron dinlemeyen, bakan, general fark etmeden dediğini dinleten bir karizmaya sahip. Jane ise sadece danışman olmasına rağmen neredeyse bir gölge patron…

Mesleki formasyonlar açısından Gibbs ile Behzat (amirim) biraz daha benziyor. Behzat da kızını kaybetmiş, ama karısıyla birlikte vahşi bir cinayet durumu değil, daha sofistike, daha karmaşık bir ölüm hikayesi var. Üstelik “deliliğine etki etmesi için kızı kullanamıyorsanız öldürün” formülünden daha cesurca bir hamleyle öldürülen kızının çocukluğuyla karşı karşıya getiriliyor. Gibbs‘le ortak özellikleri kanun namına silah taşımaları. Görevlendiriliyor ve ateş etmekten çekinmiyor oluşları.

Lightman ve Jane da bir anlamda meslektaş kabul edilebilirler (en azından Lie To Me, Fox‘un CBS‘e cevaben yayına soktuğu bir proje olarak konuşulmuş). Her ikisi de kaba tabirle insan sarrafı ve bu özelliklerinden geçindikleri bir kariyer planı yapmışlar. Jane, hikaye gereği planı alt-üst olan ve hayatını değiştiren konumuyla bir çeşit polise dönüşse de onu tarif eden temel özellik hâlâ bu becerisi. Lightman ise meseleyi bir yatırım haline getirmiş ve şık bir dükkan sahibi olmuşken karşımıza çıkıyor.

Hikayelerin geçtiği evrenler…

Futbol sadece futbol olmadığı gibi, dizi de sadece dizi değil denebilir herhalde? Konular, karakterlerin özellikleri, toplumsal gündemlere paralel gelişiyor. Bu haşin, nobran karakterler de bir eğilim ya da moda gibi çoğalırken bir çok göstergeyle ilişkileniyor… Bunu takip etmenin belki en kolay yolu NCIS üzerinden bakmak. Zira NCIS, yapımcısı Donald Bellisario‘nun önceki dizilerinden JAG‘in devamı (spin-off) olarak ortaya çıkmış, dahası sonrasında NCIS:LA dizisine de ev sahipliği yapmış uzun mu uzun bir anlatının parçası olarak görülebilir. JAG, 1995’te türünün belki de son/geç örneklerinden biri olarak yayınlanıyor. Türü derken, askerî gösteriş öykülerine nasıl bir tür yakıştırılırsa onu kastediyorum.

Aklıma gelen en önemli örnek Top Gun filmi. JAG de tıpkı bu filmdeki gibi ABD’nin askerî gücünü, teknolojinin bu alandaki örneklerini gözler önüne seren, dosta güven, düşmana korku salan bir gösterişi düşündürüyor. Uçak gemileri, becerikli araştırmacılar falan fıstık… Ki, her iki dizi de, orduda var olan birimlerin gündelik yaşamlarına odaklanarak bir empati olanağı yaratıyorlar.

Uçak gemileri ve jet uçaklarının çekimleriyle dolu pahalı yapımlara sponsor olan Hollywood-ordu işbirliği (2. Dünya Savaşı zamanlarından beri ABD ordusu Hollywood’u ayrı bir önemle ele alıyor ve gerekli yatırımları yapıyor) zamanla yerini işbilir, güçlü, adaleti yerine getiren insan hikayelerine bırakırken NCIS doğuyor, sonrasında yüksek teknoloji, gözetleme olanakları, elektronik kayıtlar gündeme geldiğinde NCIS:LA devreye giriyor…

Dolayısıyla aslında bir anlamda bu karakterlere ihtiyaç doğuran anlatılar yavaş yavaş miadlarını dolduruyor mu acaba diye düşünülebilir… Ki başka/yeni bir haşin tipleme daha doğmaya başladı. Person of Interest ve Hawaii Five-O dizilerinin ana karakterleri John Reese ve Steven ‘Steve’ McGarrett. Person of Interest, NCIS:LA gibi günümüz güvenlik ve tehdit algılarına yönelik konusuyla zaten üreteceği tipleri baştan tanımlıyor. Hawaii Five-O dizisinde ise diziler arası göndermeyle NCIS:LA‘den konuk karakterler bu açığı dolduruyor. Giden geleni aratır hesabı, yeni haşinler karizmalarıyla sempati toplamayı bile başaramayacak kadar kalas, rambo duygusuzluğunda tipler, ama bu başka yazının konusu…

One thought on “Pırıl zeki, cesur, “erkek gibi” karakter ver. Arızasından olsun…”

  1. Ne güzel yazı olmuş lan! Eline sağlık. Kıskandım böylesini şimdiye kadar yazamadığım için :)
    Bu arada ilk sezonunun ilk yarısını izlediğim Hawaii 5-0’nun asıl kahramanı her rolüne o kasıntılığı taşımayı başarabilen Alex O’Loughlin’in McGarrett’ı değil, klasik bir tiplemeyi canını çıkartmadan, tatlı tatlı sunan Scott Caan’ın Danny’si idi bence. :)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *