LyX (İmkânı dar olanlara LaTeX) ile yayıncılık

5NE1KİM'den sayfa görüntüsü
instagram / löker

Postacı Yayınevi, Timur Soykan’ın kurduğu genç bir yayınevi. Şimdiye dek İsmail Saymaz ve Ahmet Şık’ın birer kitabıyla, kendi yazdığı bir polisiyeyi yayımlamıştı. Son olarak Mustafa Alp Dağıstanlı’nın medyada sansür ve oto sansür hikâyelerini anlattığı 5NE1KİM başlıklı kitabını yayımladı. Bu kitapla birlikte, Soykan’ın ufak bir ekiple, hızlı davranarak kitap üretmek için tercih ettiği bir teknolojiyi konu etmenin ayrıca anlamlı olacağı fikrine kapıldım.

Postacı’da yayına hazırlık için LyX kullanılıyor. LyX, kod yazarak LaTeX üretmekte zorlananların hayatını kolaylaştıran bir yazılım. Kabaca görsel kullanıcı arayüzü denebilir, fakat bu kavram günümüzde fazlasıyla WYSIWYG yaklaşımıyla özdeş algılanıyor. LyX ise kendi yaklaşımını gördüğünü alırsın değil, almak istediğini/tarif ettiğini alırsın diye özetliyor. Yani, metnin tüm birim ve parçalarını (başlık, alıntı, paragraf, sayfa başı vb.) işaretleyerek oluşturulan metni, görsel kuralları içeren bir şablon kullanarak nihai forma çevirmeyi sağlıyor. Böylece sayfa düzeni ayrıntıları, yazı tipi ve kuralları bir kenarda belirleniyor, metnin kendisi bir başka kenarda. Bir araya getirildiğinde baskıya hazır bir dijital ürün (bu örnekte PDF) ortaya çıkıyor.

Böyle bir araç kullanmanın en büyük avantajı, baskıya her anlamda hazır bir içeriğin matbaaya gönderilmesi için bir-iki saatlik bir sürenin yeterli olabilmesi. Postacı’nın bu kadar acelesi olması tuhaf gelebilir, zira gündemin ezici aceleciliğiyle yarışan kitaplar basmalarına rağmen, az sayıda kitap basan “butik” bir yayınevi olmaları nedeniyle, sayfa tasarımına eski usül yaklaşma olanakları olmaları beklenir. Bu sürat esas olarak aynı standartlarda birçok kitabı birden basmaya az kişiyle yetişmeye çalışırken işe yarayacak bir şey. Yine de, ekonomi ekonomidir… Daha çok kitap basarken buradan edilen tasarrufun kitap maliyetlerine yansıyabileceği imkânına olumlu gözle bakmaya devam etmek gerekir.

Öte yandan, bu yöntem kullanılmaya devam edilecekse Postacı’nın LyX şablonuna biraz daha özen göstermesi anlamlı olabilir. Bu şablonlar şöyle şeyler olabiliyor. Nesnel kimi tasarım ölçütlerine dahi ayak uyduramayacağımın ve şahsi kanaat sınırlarının dışında çıkmadığımın bilincinde olarak kafamda belirenleri şöyle sıralayayım:

Kullanılan Latin Modern yazı tipinin tırnakları, bu büyüklükte (küçüklükte) okunurluğu zorlaştırıyor. Kalabalık duygusu verdi bana. Alıntılarda kullanılan tırnaksız formla karşılaştırıldığında aynı sayfa içinde bile hemen görülebiliyor. Sayfa planında da kağıt boyu ve boşluk alanlarında biraz daha iyi hesap yapılmasına ihtiyaç var. Bölüm başlıkları, metin gövdesinden yeterince uzakta durmadığı ve aynı yazı tipini kullandığı için göz metni ayırt edip odaklanırken yoruluyor. Başlıklar, bölüm başında ise sayfa tepesi ve metin gövdesi arasında asimetrik yerleşirken oranlar “doğru hissettirmiyor” sanki. Sayfa başı olduğu için metin uzunluğuna göre değişmeyecek bir alandan bahsediyoruz, yine de sanki başka koşullarla oraya itelenmiş duygusu uyandırıyor. Yazı tipinin tırnaksız görüntüsü, kalın harflerle dizildiğindeyse sanki bambaşka bir kimlik edinmiş. Aykırı duruyor. Başlıklarda kitap genelinden tamamen farklı yazı tipleri görmek alışılmadık bir uygulama değil, genellikle kötü sonuç da vermiyor, ama hem tanıdık hem aykırı gelme hissinin çelişkisi bana olumsuz geldi.

2 thoughts on “LyX (İmkânı dar olanlara LaTeX) ile yayıncılık”

  1. Şükür kavuşturana ve teşekkürler! :)

    + Mac kullanıcıları için, ticari bir yazılım ama, Ulysses III’ün Markdown ve bildiğin CSS’le biçimlendirme çözümüne de bir göz atmalarını tavsiye ederim. Markdown bir LaTeX değil ama daha kolay kanımca — LaTeX kullanmayan, inceleme safhasında tıkanmış biri olarak söylüyorum ki son cümlemi dikkate almayabilirsiniz.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *