Pardus’un yıllanmış, demlenmiş ustalarından Onur Küçük’le şahsen tanıştıysanız bilirsiniz… Onur sessiz bir insandır. Özellikle pardus-kullanıcıları listesinde harcadığı uzun zamanlar nedeniyle, bu aracı kullanmayı yeğleyenlerin aklına yerleştiğine emin olduğum imzasını motto edinmiş, feyz almaya odaklanmıştır… “Bilgi konuşur, bilge dinler…” Konuşmakta acele etmez sevgili Küçük… ve bazen beni çileden çıkarırcasına susar! Söylemesinin çok anlamlı olduğu konularda da susar! Bunun taze bir örneğini, özgürlükiçin projesi kapsamında değerlendirilebileceğini düşündüğüm bir öneriyi tartışırken yaşadık… Özetleyerek (atarak) alıntılıyorum:

Löker: Malum, hepimizde var, hafif deliyiz… ya da nerd diyelim gavurcadan ödünç terimle… bir işi üç kere yapacaksak, beş kerelik emeği harcayıp da bash/python betiği yazmak, konsol açıverip de işleri otomatikleştirivermek yapmazsak duramadığımız bir eylem… diyorum ki, psp’ye video kodlamak, ipod’a arşiv bindirirken ‘yahu nasıl olsa sokakta dinleyeceğim, yerden kazanayım’ diye ogg/flac’larımızı 128/variable tekrar kodlamak gibi işler için hepimizin kullandığı farklı çözümler var… Gelin bu güçleri bir yerlerde birleştirelim, birbirimizin çözümlerini, püf noktalarını öğrenelim, paylaşalım…

Onur: Bu arada merge isteğine yazmıştım, gördün mü, mencoder’ın profil desteğini epey geliştirmiş durumdayız…

Löker: Gözümden kaçmış abi, anlatsana şu işin aslını…

Onur: Türker (Sezer) mencoder’da öntanımlı yazıtipi belirlenmediği için altyazıların otomatikman gömülmediğini fark ederek çözüm aramaya başlayınca, bir süredir var olan ama çok kullanışlı olmayan profil desteği de gözüme çarptı. Biraz elden geçirip, günümüzdeki ihtiyaçlara uyarlamaya girişince ortaya şimdiki sonuç çıktı.

mencoder -profile psp -o falanca.mp4 dediğinde video dosyası psp’nin ihtiyaç duyduğu standartlara göre hazırlanıyor. Bu normalde, akılda tutması zor bir seri sayıdan kullanıcıyı kurtaran bir şey. Üstelik mplayer/ffmpeg gibi uygulama/kütüphanelerin sürümleri değişince bu konudaki parametrelerde değişikliker yaşanabiliyor. Kullanıcıya bir profil kullanmayı öğretmek daha doğru ve çağdaş bir çözüm.

Löker: Eh abi, harika bir fikirmiş gerçekten, peki bu gelişmeye kaç profil dahil etmiş olduk biz bugün?

Onur: 29 çeşit video için hazır tanımlarımız var, mencoder -profile help komutuyla tam listeye ulaşılabilir. Burada sözü geçen yüksek kalite vb. ifadelerin karşılıkları da /etc/mencoder.conf dosyasında tutuluyor. Kullanıcılar hata takip sisteminden bu konuda iyileştirme önerisi girerek “falanca video tipini profil olarak eklemek faydalı” dediklerinde pakete ek yapmaya çalışıyorum. Önerilerin mevcut profillerden biraz daha farklı olması, örneğin “mevcut bir profilden sadece basit bir parametre farklı” olmaması, teknik olarak doğru olmasını tercih ediyorum, bu sürecin tamamında da listeyi çok kalabalıklaştırmadan işlevsel tutmaya çalışacağım.

Löker: E peki, çok kişisel bir isteğimiz var, sistem genelinde bir yapılandırma önermek istemiyoruz. Nasıl ekleriz kendi bilgisayarımızda bu alana yeni bir profil?

Onur: Ev dizinindeki .mplayer dizini içinde mencoder.conf dosyası oluşturmak uygun bir çözüm yaratabilir. Örnek dosya olarak /etc/mplayer.conf alınabilir. Buradaki dizim kurallarına göre bakmak gerekli…

Löker: Ah Onur ya, şunları daha sık anlatsan, bu bilgileri daha çok paylaşsak ya…

Onur: :)

hamiş: özgürlükiçin.com adresinde bu tip konularda püf noktaları sadece tarif eden değil, uygulayan çözümleri de paylaşalım önerime olumlu bazı tepkiler geldi, önümüzdeki günlerde bu konuda bazı adımlar atabiliriz… Pardus dediğimiz bir tek 2007, 2008 değil ya…

- yeni yayına not: Özgürlükİçin’de belgelerin güncellenmesiyle hatta wikize edilmesiyle ilgili planlar konuşuluyor. Zeki Bildirici gönüllüler arasında “belgelendirici” türü bir görev tanımı yapmayı öneriyor. Dört koldan çeşitli ipuçlarını, nasıl belgelerini güncelleyip sınıflandırarak bir topluluk belge arşivi yapsak güzel olmaz mı? Konuşalım bence bunları… camia listemiz de var…

Direnen son kale fareler. Hala yuvarlak, tombul hatlı, üstünde minik bir küre ile gelen fareler eski tasarım çizgisini sürdürüyor. Kaydırma tekeri yerine (scroll wheel) bir çeşit kürecik bulunması da yine geleneksel yenilikçi çizginin bir uzantısı.

İşletim sisteminde yatay eksende harekete dayalı bir arayüz sunan Mac sistemler, her yöne doğru ilerlemenizin faydalı olabileceği durumlar yaratabiliyor. Öntanımlı olarak kapalı gelen bir özelliği açarak, kaydırma küresini 360 derece hareket için kullanabiliyorsunuz. Bu sayede, büyük alanlara sahip programlarla çalışırken alanı daha rahat gezebiliyorsunuz. Örneğin Gimp’te çok büyük çözünürlüklü bir fotoğrafta taramadan kaynaklı hatalar düzeltirken bu gerçekten faydalı oluyor.

Gelgelelim, bu tasarımda ufak bir sorun var. Daha doğrusu Apple zihniyetindeki genel bir sorunun burada başka bir yansıması karşımıza çıkıyor. Eğer bu kürecik toz toplayarak çalışmazsa fareyi açmanız için vida yok! Haliyle temizleyemiyorsunuz… Apple zihniyetindeki sorun burada devreye giriyor, temizlik basitçe mümkün, ancak bu hiç bir yerde anlatılmamış. Ya da resmi hiç bir yerde anlatılmamış diyelim, Youtube’da fare temizlik videolarını izlemek mümkün.

Videoyu izleyemeyenler için şöyle anlatmayı deneyeyim, fareyi sırtüstü ve tıklanan bölgesinin üzerine 45 derecelik bir eğimle bir dosya kağıdına bir kaç kez sertçe sürterseniz, içindeki pislikler atılıyor, böylece fareyi ilk günkü gibi kullanabiliyorsunuz. Yine basit bir çözüm, yine müneccimlik gerektiren bir yöntem, yine Apple…

Benim el alışkanlığım genellikle mencoder ya da transcode gibi komut satırı programlara dair, transcode’un KDE arayüzü transKode da iyi diye duydum, ama pek haşır neşir olmadım. Önceki blogumda yazdığım şu yazıda söz ettiğim rahatlıklar varken, gerek de kalmadı.

Geçtiğimiz günlerde Mac OS X üzerinde böyle bir ihtiyacı karşılamak için var olan araçlara göz atarken, Handbrake ile tanıştım.

Handbrake, GPL lisansı ile dağıtılan ve platform bağımsız (Windows, GNU/Linux ve Mac OS X seçeneklerinin her birinde kullanabileceğiniz) bir çapraz kodlama programı. Daha önce mencoder için varlığından bahsettiğim profil desteği de aynı şekilde var. Yani Maemo ile çalışan bir Nokia N810 ile izlemek istediğiniz bir video varsa, gerekli ölçüleri (ki arkadaş 400 px genişliğinden büyük videoları pek rahat oynatamadığı için ben 400*214 çözünürlük ayarlamak için profil yarattım) ve dosya/codec seçeneklerini belirleyip profil olarak kaydedebiliyorsunuz.

Matroska, Ogg Media, mp4, xvid gibi çeşitli şekillerde dosya desteği olması, doğrudan DVD rip etmekte kullanılabilmesi de kullanışlı özellikleri arasında.

Örneğin ekrandaki bir pencerenin görüntüsünü kaydetmek istiyorsunuz. KDE kullananlar Print Screen tuşuna bastıkları anda bir pencere gelir, ekran görüntüsünü bir pencere ile mi, fare ile çizilen bir bölge ile mi yoksa tüm ekranın görüntüsü olarak mı kaydetmek istediğinizi sorar. Yeni ekran görüntüleri geldikçe dosya isimlerini arttırarak kaydeder. Harikadır.

Ziya’dan anladığım kadarıyla Windows da Print Screen’e basınca en azından hafızaya ekran görüntüsü atmayı beceriyormuş.

Mac’te ise ne yapabileceğinizi bilemez bir şekilde Applications klasöründe uzun gezintilere çıkmanız olası. Oysa tabii ki, bu senaryo Mac OSX için de akla gelmiş ve uygulanmış. Sezgisel olmaktan vazgeçtim, araştırarak bile öğrenmesi biraz zor bir şekilde akıl edilmiş o kadar.

Command-shift-3 tuşlarına basınca ekran görüntüsü, Command-shift-4 tuşlarına bastığınızdaysa ekranın bir bölümünü seçebileceğiniz bir fare imleci çıkararak seçtiğiniz alanı kaydeden sistem, bunları Picture*.jpg olarak masaüstüne kaydediyor.

Command-shift-4′e bastıktan sonra space tuşuna basarsanız bir fotoğraf makinesi simgesi çıkıyor ve onunla hangi pencereye tıklarsanız o pencerenin tamamı kaydediliyor.

Yani işleyiş aynı, ama bilgi derinlerde gizli.

Stop-motion nasıl yapılır sorusunu sınırlamak gerekebilir. Bu soruyla ilgili el becerisi, çekim teknikleri ve benzeri konulara giren bir kaynak oluşturmam henüz mümkün değil.

Şu anda paylaşabileceklerim, bütün o konuları atlayıp, “bir seri fotoğrafı çekmiş olduktan sonra film yapma aşamasına geldiğimizde hangi alternatiflerimiz var?” sorusu ile sınırlı.

Benim alternatiflerim, GNU/Linux ve/veya Mac OSX için oluyor. Windows platformunda karşılığı/geçerliği olabilir. Bilmiyor ve ilgilenmiyorum.

Aslında GNU/Linux dünyası için Stopmotion adlı bir program, bizatihi bu iş için yazılmış durumda. Ancak hem aslında aşağıda tarif ettiğim yöntemleri kullanmak için bir arayüz oluşturmakla sınırlı olduğundan, hem de statik kitaplıklar nedeniyle her dağıtımda kolayca bulunmadığından bu işi elle yapmayı tercih etmek mümkün. İşin o kısmını anlatmayı bu yüzden tercih ediyorum.

Topluca görüntü işlemek gerektiğinde genellikle ilk olarak aklıma Python için görüntü işleme kütüphanesi PIL ya da ImageMagicK geliyor.

ImageMagicK, farklı biçimlerdeki bitmap görüntülerle işlem yapabilen bir program. Komut satırı araçları farklı amaçlarla kullanılan, benzer parametre setlerine sahip birer komut ve bir sürü programlama dili içinde kullanmak için sunulan API’leri var.

Örneğin, PIL yerine PythonMagicK kurularak, Python kodu ile bu güzel programın işlevlerinden yararlanılabilmesi de mümkün oluyor.

Daha önce SuperSampler ile çekilmiş fotoğrafları animasyon olarak gösteren betik içinde ImageMagicK ile gelen animate komutu pek işime yaramıştı (Ki aslında Python Imaging Library yerine tamamen ImageMagicK ile çözülen bir betik de mümkündü, ama Python yazmak bash yazmak gibi sıkıcı değil).

Çekim bittikten sonra karşıma çıkan ilk soru, fotoğrafların nasıl ve hangi boyda olacağı?

ImageMagicK ile çalışırken herhangi bir görüntüyü ölçek, biçim vb. konularda işlemek için iki seçenek var: convert ve mogrify

convert komutu, bir görüntü dosyasında yapılan işlemin sonucunu yeni bir dosya olarak kaydetmek gerektiğinde, mogrify ise, yapılan değişikliği aynı dosyada kaydetmek için kullanılıyor. Neden iki ayrı komut var da, bir parametreyle bunu ayarlamıyoruz çok emin değilim.

Buna karşılık, mogrify gibi bir sözcük nereden geliyor diye merak edip bakmışlığım var. Mogrify diye bir sözcük yok, ama 17. yüzyıl İngilizcesinde ve daha çok fantastik olayları kapsayacak şekilde kullanılan bir transmogrify sözcüğü var. Bu da, iddiaya göre trans ve migrate sözcüklerini birleştirerek türetilmiş. Doğa dışı bir dönüşüm, başkalaşım anlamlarıyla kullanılıyor. Örneklerden biri “bir sabah uyandığında kendini devcileyin bir böceğe dönüşmüş bulan Gregor Samsa”nın yaşadığı dönüşüm.

Ben bu tip toplu işlemleri yaparken kendimi sağlama almak ve kıyaslayabilmeleri gruplamak için dosyaları klasörler içinde bir kaç kopya halinde tutarım. Dolayısıyla mogrify komutu benim için daha verimli.

Klasör içindeki tüm resimleri HD video standardında birer görüntü dosyasına çevirmek için -resize parametresini kullanıyorum. Ancak çekim yaptığım fotoğraf makinasından aldığım dosyalar oranları bozulmadan ancak 1920×1280 olarak ölçeklenebiliyor. Dolayısıyla iki işlemden geçirmeye karar verip, önce aşağıdaki komutla yakın hale getiriyorum:

mogrify -resize 1920*1280 *.jpg

Sonra da;

mogrify -crop 1920×1080+0+100 *.jpg

komutuyla alttan ve üstten 100′er piksel atarak elimdeki dosyaları HD standardına kavuşturuyorum.

Sırada bu görüntüleri, bir videonun kareleri haline getirmek var.

Bir video oluşturmakla ilgili en pratik ve güçlü araçlardan biri ffmpeg. GNU/Linux sistemlerde video düzenlemek ve işlemekle ilgili bir çok program ffmpeg ile çalışıyor. Alternatif olarak mencoder düşünülebilir, ama ffmpeg ile ilgili daha çok belge bulunabilir ve parametre düzeni daha kolay öğrenilebilir görünüyor.

Benim makul bir sonuç alabildiğim komut şu oldu:

ffmpeg -r 4 -b 1800 -f image2 -i 5%02d.jpg 1800_2.avi

Parametrelerin açıklaması da şöyle:

-r *, saniyede kaç kare kullanılacağını belirliyor.
-b *, bitrate bilgisi, videonun dosya büyüklüğü ile oynamak için burada farklı oranlar denenebilir.
-f, kaynak dosya biçimini belirtiyor. image2 biçimi ardışık görüntü formatlarından bir tanesi.
-i, kullanılacak kaynak dosyayı işaret ediyor. Burada bir değişken kullanım örneği var. ffmpeg ile %0*d biçiminde değişken kullanabiliyoruz. Örneğin, 5%02d.jpg 500.jpg, 501.jpg, 502.jpg şeklinde giden bir seriyi tarif ediyor. %0*d biçimindeki * hane sayısının karşılığı.

Son hanede üretmek istediğimiz video için bir isim veriyoruz ve sabır bölümü başlıyor. Bu ayarları kullanarak (1.8Mhz çift çekirdek işlemci ve 1Gb hafıza ile) her 30 kare için bir dakika civarında beklemem gerekti.

Hayat tuhaf, o yolculuktan aylar, yıllar sonra evde iki tane SLR (hatta bir de aşağıdakilerin sahibi kompakt dijital) var ve alsaydım neler olabileceğini bu sayede deneyimleyebiliyorum. İlk iki-üç gün boyunca “hmmm bir de şunu deneyeyim, şu lens nasıl sonuçlar çıkarabiliyor, şu lensle net alan derinliğini zorlayayım” gibi oyunlar oynanabiliyor. Sonra yavaşça uzaklaşılıyor. Neticede Lomo ne kadar çiçek çocuk minibüsü ya da kaplumbağa vosvoslara benziyorsa, o kadar taksi ruhlu, kiralık aletler bu son derece yetenekli SLR ağabeyler. İşin varsa yaparsın, yoksa neyiyle oynayacaksın ki?

Oyun saati bitip, yetenekleri doğrultusunda birer araç olarak görmeye başlayınca bir SLR’nin beni en çok heyecanlandıran yanını düşünmeye başladım: stop-motion için bir kamera yapmak. Kameraların sahibi – ve yetenekli bir programcı ve amatör bir elektronikçi olduğu için dünyayı ele geçirme gücümüz olduğundan korkacağım kadar anlaştığım- sevgili Ziya ile konuşurken onu da çok heyecanlandıran bir fikir bulduk.

Üçayak üzerinde sabit alanlarda çekilen görüntülerden stop-motion yapmak için elimizde herşey vardı, ama benim kafamı sokakta yürürken, araçla giderken seri olarak çekilmiş görüntülerden yapabileceklerimiz daha çok heyecanlandırıyordu. Fakat görüntünün makul bir akıcılıkta olması için elle çekmek yerine belirli bir frekansta düzenli çekim yapabilecek şekilde programlama yeteneğine ihtiyacımız vardı. Elbette pratikte bu yetenekler için bir altyapı olup olmadığından bağımsız olarak, D-SLR’ler size her türlü güzel özelliği vermek üzere hazırlanmıyor. Arayüzlerinde göremediğiniz her şeyi, bir sonraki üründe bir kaç yüz dolar daha harcayarak edinmeniz bekleniyor. En azından bazı deli GNU aktivistleri Canon/Nikon gibi firmaların SLR’lerine firmware yazmayı düşünmeye başlayana kadar çok da bir şansımız yok.

Bir programlama şansımız yoktu, ama fotoğraf makinasına fotoğraf çekme komutu verebilecek bir arayüzümüz vardı. 2.5 inçlik jack ile netlik ayarı ve deklanşör komutlarını iletebilen uzaktan kumandalar kullanılabiliyordu. Bu kumanda arayüzlerini bizim istediğimiz frekansta tetikleyebilecek bir düzenleyiciye bağlı olarak çalıştırırsak, cebimizde duran bir elektronik devreye bağlı olarak elimizdeki SLR saniyede 3 kare çekim yaparak çalışmaya başlayabilirdi.

Ama elbette sorunlar hiç bir zaman ilk akla geldikleri kadar basit çözülmüyorlar. Düzenleyici devreye frekans belirlemek için kullanacağımız arayüzü nasıl yapabileceğimizi düşündüğümüzde ilk andaki kadar heyecanlı senaryolar bulamadık. Devreye bağlı potansiyometreler ya da benzeri elektronik parçaların hangi frekansta çalışacağını kalibre etmek ve farklı seçenekler istediğimizde bunu tekrar düşünmek hiç pratik değildi. Burada yine Ziya’nın kıvrak zekası devreye girdi. Ankara’da yıllar önce bu işlerle uğraştıkları bir arkadaşıyla buluştuğu hafta üstteki kutu ortaya çıktı. İçindeki dtmf çözücü ve deklanşör kablosuna arkadaşlık eden mikrofon sayesinde fotoğraf makinası elle ya da dtmf sinyalleriyle kumanda edilebilir hale gelmişti.

Cep telefonlarında Java çalıştırmak böyle durumlarda işlevsel olabiliyor. Şimdi evdeki bütün telefonlarda bu küçük kutuya, istediği sıklıkta dtmf sinyali gönderen küçük bir programcık yüklü. Sıra geldi stop-motion yapmaya…

Yani yukardaki pehlivan tefrikasından anlayacağımız, CD’yi bilgisayara taktım, açtım, içindeki tüm görüntüler negatifti… Ne kadar can sıkıcı değil mi? Gwenview’in içindeki Kipi eklentilerinde ne yazık ki bir dizindeki tüm fotoğrafları negatife çevir diye bir özellik yok. (Ya da göremedim…) Ben de ne yaptım, sevgili python-imaging kütüphanesini kullanarak hepsini negatiflerini alarak tekrar kaydettim…

#!/usr/bin/python
# -*- coding: utf-8 -*-
import glob, Image, ImageChops
imaj = glob.glob("*.[Jj][Pp][Gg]")
for objemaj in imaj:
     im = Image.open(objemaj)
     nmaj = ImageChops.invert(im)
     nmaj.save(objemaj, "JPEG")

Bu kodu .py uzantısı ile kaydedip, dönüştürmek istediğiniz fotoğrafların olduğu klasörde çalıştırmanız yeterli… Asıl işi yapan PIL modülü içindeki ImageChops yani kanal işleyici alt modülü… El kitabındaki diğer işlevlerini sondan bir önceki satırdaki ImageChops.invert işleviyle değiştirerek denemeniz de mümkün…glob işlevini çağırmak lüzumsuzca görülebilir, jpg dosya isimlerini kontrol ederek çağırdığım bir başka betikte lazım olmuştu,sonuna bu döngüyü ekleyip kullanıverdi, o kadar kusur oluversin :)